Ακοή & εμβοές

Σφύριγμα ή βουητό στο κεφάλι; Έτσι δημιουργεί ο εγκέφαλος τις εμβοές

Audinc 19 Μαΐ 2019 τελευταία ενημέρωση 25 Οκτ 2026
Σφύριγμα ή βουητό στο κεφάλι; Έτσι δημιουργεί ο εγκέφαλος τις εμβοές

Συνήθως ξεκινά στο αυτί, αλλά ο ίδιος ο ήχος δημιουργείται στον εγκέφαλο. Διαβάστε βήμα βήμα πώς γίνεται αυτό, τι ξέρει πραγματικά η επιστήμη και τι μπορείτε να κάνετε εσείς.

Κάνε το επόμενο βήμα για την ακοή σου

Είστε στο κρεβάτι, επικρατεί ησυχία, και να το πάλι: ένα ψιλό σφύριγμα, ένα απαλό βουητό ή ένας θόρυβος μέσα στο κεφάλι σας. Κανείς άλλος δεν το ακούει. Για εσάς όμως είναι απολύτως πραγματικό.

Και πράγματι είναι: ο ήχος δημιουργείται στ’ αλήθεια, μόνο που δεν δημιουργείται στο αυτί σας αλλά στον εγκέφαλό σας. Παρακάτω διαβάζετε πώς λειτουργεί αυτό, γιατί η ησυχία και το άγχος τον ενισχύουν και τι ξέρει, και τι δεν ξέρει ακόμη, η επιστήμη.

Με λίγα λόγια

  • Οι εμβοές ξεκινούν συνήθως με βλάβη στο αυτί, αλλά ο ίδιος ο ήχος δημιουργείται στον εγκέφαλο.
  • Όταν ο εγκέφαλος λαμβάνει λιγότερα σήματα από το αυτί, ανεβάζει την ενίσχυση. Αυτή την επιπλέον δραστηριότητα την ακούτε ως σφύριγμα, θόρυβο ή βουητό.
  • Το πόσο σας ενοχλούν εξαρτάται από τα συστήματα προσοχής και συναισθήματος του εγκεφάλου. Γι’ αυτό το άγχος και ο κακός ύπνος τις χειροτερεύουν.
  • Χάπι κατά των εμβοών δεν υπάρχει. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία έχει τα ισχυρότερα στοιχεία· ένα ακουστικό βαρηκοΐας βοηθά συχνά αν ακούτε και χειρότερα.

Οι εμβοές δεν βρίσκονται μόνο στο αυτί

Για πολύ καιρό πιστευόταν ότι το σφύριγμα έρχεται από το ίδιο το αυτί. Αυτό ισχύει μόνο κατά το ήμισυ. Οι εμβοές δημιουργούνται συνήθως επειδή από το αυτί έρχονται λιγότερα σήματα, και ο εγκέφαλος αντιδρά σε αυτό.

Μια ισχυρή ένδειξη: άνθρωποι στους οποίους το ακουστικό νεύρο κόβεται κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης, συχνά εμφανίζουν εμβοές παρ’ όλα αυτά. Το αυτί είναι τότε εντελώς αποσυνδεδεμένο, αλλά ο ήχος μένει. Άρα πρέπει να δημιουργείται πιο πέρα.

Σκεφτείτε ένα παλιό ραδιόφωνο: όταν χαθεί ο σταθμός, δεν ακούτε ησυχία αλλά παράσιτα. Όταν το σήμα από το αυτί σας εξασθενεί, ο εγκέφαλός σας «ακούει» πιο προσεκτικά και τελικά ακούει τον δικό του θόρυβο υποβάθρου.

1 στους 7

ενήλικες παγκοσμίως έχουν κάποια μορφή εμβοών (κατά μέσο όρο 14 τοις εκατό).

10–15%

των ανθρώπων με εμβοές έχουν φυσιολογικό έλεγχο ακοής.

9 στους 10

ανθρώπους με εμβοές ενοχλούνται λίγο, σύμφωνα με τις ολλανδικές οδηγίες για ασθενείς.

Βήμα βήμα: από το τραυματισμένο αυτί στο σφύριγμα στο κεφάλι

Πώς ένα τραυματισμένο αυτί γίνεται ήχος μέσα στο κεφάλι σας; Η έρευνα σε ζώα και ανθρώπους δείχνει περίπου την εξής διαδρομή.

  1. 1Βλάβη στο εσωτερικό αυτί. Ο θόρυβος, η ηλικία ή μια φλεγμονή καταστρέφουν τριχωτά κύτταρα στον κοχλία, ή τις συνδέσεις ανάμεσα στα τριχωτά κύτταρα και το ακουστικό νεύρο. Συχνά πρώτα στις υψηλές συχνότητες.
  2. 2Λιγότερη είσοδος σήματος. Για αυτές τις συχνότητες φτάνουν λιγότερα σήματα μέσω του ακουστικού νεύρου στο εγκεφαλικό στέλεχος.
  3. 3Ο εγκέφαλος ανοίγει τον ενισχυτή. Οι ακουστικοί πυρήνες στο εγκεφαλικό στέλεχος και ο ακουστικός φλοιός αντισταθμίζουν το ασθενέστερο σήμα. Οι ερευνητές το ονομάζουν central gain: κεντρική ενίσχυση. Το «φρένο» στα νευρικά κύτταρα χαλαρώνει, η ενίσχυση μεγαλώνει.
  4. 4Τα νευρικά κύτταρα πυροδοτούνται από μόνα τους. Ακόμη και χωρίς ήχο, τα νευρικά κύτταρα γίνονται πιο δραστήρια και πυροδοτούνται πιο συχνά ταυτόχρονα. Αυτή η συγχρονισμένη δραστηριότητα μοιάζει για τον εγκέφαλο με πραγματικό ήχο.
  5. 5Ακούτε έναν ήχο. Ο εγκέφαλός σας ερμηνεύει αυτή τη δραστηριότητα ως σφύριγμα, θόρυβο ή βουητό, συχνά ακριβώς στη συχνότητα όπου το αυτί σας έχει βλάβη.

Η ίδια επιπλέον ενίσχυση εξηγεί γιατί μερικοί άνθρωποι με εμβοές βρίσκουν ξαφνικά και τους συνηθισμένους ήχους πολύ δυνατούς. Αυτό λέγεται υπερακουσία και εμφανίζεται συχνά μαζί με τις εμβοές.

Προσοχή όμως: αυτά τα βήματα έχουν μετρηθεί λεπτομερώς κυρίως σε πειραματόζωα. Στους ανθρώπους οι απεικονίσεις του εγκεφάλου και οι μετρήσεις ακοής ταιριάζουν καλά με αυτή την εικόνα, αλλά ο ακριβής μηχανισμός μπορεί να διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Πώς δημιουργούνται οι εμβοέςΔείτε και ακούστε το σε τέσσερα βήματαΑπό το ηχητικό κύμα στο σφύριγμα: μια κινούμενη εξήγηση με ήχο. Δείτε την εξήγηση

Γιατί τις ακούτε κυρίως στην ησυχία

Την ημέρα ίσως σχεδόν δεν προσέχετε τις εμβοές σας, το βράδυ στο κρεβάτι είναι εκεί σε όλη τους την ένταση. Δεν είναι ιδέα σας.

Οι πραγματικοί ήχοι γύρω σας δίνουν στο ακουστικό σας σύστημα κάτι να κάνει. Στην ησυχία αυτό χάνεται, και τότε ξεχωρίζει η δική του δραστηριότητα του εγκεφάλου σας. Πόσο ισχυρό είναι αυτό το φαινόμενο, φαίνεται από ένα πείραμα με 78 ανθρώπους με φυσιολογική ακοή: μετά από τέσσερα λεπτά σε έναν εντελώς ηχομονωμένο χώρο, το 74 τοις εκατό άκουγε ήχους που μοιάζουν με εμβοές. Ο εγκέφαλός σας γεμίζει λοιπόν από μόνος του την ησυχία.

Αυτό που νομίζετε

«Έχει κολλήσει ένας ήχος στο αυτί μου, και στην ησυχία δυναμώνει.»

Αυτό που πραγματικά συμβαίνει

Η δραστηριότητα στον εγκέφαλό σας μένει περίπου ίδια. Χωρίς ήχο γύρω σας δεν υπάρχει τίποτε άλλο να ακούσετε, οπότε οι εμβοές γίνονται πιο αισθητές.

Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι προτιμούν να έχουν έναν απαλό ήχο στο βάθος, όπως έναν ανεμιστήρα, χαμηλή μουσική ή ένα ανοιχτό παράθυρο. Αυτό δεν εξαφανίζει τις εμβοές, αλλά μικραίνει την αντίθεση. Ακούστε μόνοι σας τι κάνει ο ήχος υποβάθρου σε ένα σύντομο demo.

Γιατί άλλους τους ενοχλούν πολύ και άλλους όχι

Δύο άνθρωποι μπορεί να ακούν ένα εξίσου δυνατό σφύριγμα, ενώ ο ένας απλώς ζει με αυτό και ο άλλος δεν μπορεί να κοιμηθεί. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς ο εγκέφαλός σας αξιολογεί τον ήχο.

Στους ανθρώπους με εμβοές οι ερευνητές βλέπουν ότι ο ακουστικός φλοιός συνδέεται ισχυρότερα με δίκτυα προσοχής και συναισθήματος, όπως το μεταιχμιακό σύστημα. Αυτά τα δίκτυα καθορίζουν αν ένα ερέθισμα είναι σημαντικό ή απειλητικό. Ένα γνωστό μοντέλο υποστηρίζει ότι τμήματα του μεταιχμιακού συστήματος μπορούν κανονικά να φιλτράρουν το σήμα των εμβοών, σαν ένα σύστημα μείωσης θορύβου. Όταν αυτό το φίλτρο λειτουργεί χειρότερα, ο ήχος μένει στο προσκήνιο.

Με άγχος, φόβο και έλλειψη ύπνου αυτά τα συστήματα είναι πιο ευαίσθητα ρυθμισμένα. Ο εγκέφαλός σας χαρακτηρίζει τότε πιο εύκολα τον ήχο «σημαντικό», τον προσέχετε περισσότερο και φαίνεται πιο δυνατός. Αυτό φέρνει περισσότερο άγχος. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

Τα καλά νέα: ο κύκλος λειτουργεί και αντίστροφα. Όταν ο εγκέφαλός σας μάθει ότι ο ήχος είναι ακίνδυνος, τον σπρώχνει στο παρασκήνιο. Αυτό λέγεται εξοικείωση ή εθισμός (habituation), και είναι ο λόγος που οι περισσότεροι άνθρωποι με μόνιμες εμβοές ενοχλούνται με τον καιρό ελάχιστα.

Εμβοές με φυσιολογική ακοή: η κρυφή βλάβη ακοής

Φυσιολογικός έλεγχος ακοής, αλλά σφύριγμα; Αυτό συμβαίνει πιο συχνά απ’ όσο νομίζετε: περίπου 10 έως 15 τοις εκατό των ανθρώπων με εμβοές έχουν φυσιολογικό ακοόγραμμα.

Μια πιθανή εξήγηση λέγεται κρυφή βλάβη ακοής (στα αγγλικά hidden hearing loss), ή ιατρικά κοχλιακή συναπτοπάθεια. Η ιδέα προέρχεται από μια γνωστή μελέτη σε ποντίκια του 2009. Τα ποντίκια εκτέθηκαν για δύο ώρες σε δυνατό θόρυβο. Τα ακουστικά τους όρια επανήλθαν μετά πλήρως και τα τριχωτά τους κύτταρα έμειναν άθικτα. Κι όμως, στην περιοχή των υψηλών συχνοτήτων περίπου οι μισές συνδέσεις ανάμεσα στα τριχωτά κύτταρα και το ακουστικό νεύρο είχαν χαθεί οριστικά.

Ένας τυπικός έλεγχος ακοής μετρά μόνο τον πιο σιγανό τόνο που ακούτε ακόμη. Αυτή η βλάβη μένει λοιπόν έξω από τη μέτρηση. Γι’ αυτό λέγεται «κρυφή».

Προσοχή: πόσο ισχυρά είναι τα στοιχεία;

Στα ζώα η κρυφή βλάβη ακοής έχει αποδειχθεί πειστικά. Στους ανθρώπους όχι ακόμη με σαφήνεια: μια μελέτη του 2011 βρήκε σε ανθρώπους με εμβοές και φυσιολογικό ακοόγραμμα ασθενέστερο σήμα από το ακουστικό νεύρο, αλλά μεταγενέστερες μελέτες με πιο αυστηρά συγκρίσιμες ομάδες δεν επιβεβαίωσαν αυτή τη διαφορά. Η έρευνα σε ανθρώπινα αυτιά μετά θάνατον δείχνει πάντως ότι τέτοια νευρική βλάβη υπάρχει και στους ανθρώπους. Αν εξηγεί τις εμβοές, παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Το πρακτικό μάθημα: ένα σφύριγμα μετά από συναυλία που περνά, δεν σημαίνει αυτόματα ότι τίποτα δεν έπαθε ζημιά. Διαβάστε περισσότερα για το πόσα ντεσιμπέλ είναι επιβλαβή και πόσο γρήγορα γίνεται αυτό.

Γιατί συμμετέχουν το σαγόνι και ο αυχένας

Αλλάζουν οι εμβοές σας όταν σφίγγετε τα δόντια σας ή γυρίζετε το κεφάλι; Σε πολλούς ανθρώπους συμβαίνει αυτό. Έως και δύο στους τρεις ανθρώπους με εμβοές μπορούν να επηρεάσουν έτσι τον ήχο. Αυτό λέγεται σωματοαισθητικές ή σωματικές εμβοές.

Η εξήγηση βρίσκεται στο εγκεφαλικό στέλεχος. Ο πρώτος σταθμός για τον ήχο, ο ραχιαίος κοχλιακός πυρήνας, δεν δέχεται σήματα μόνο από το αυτί σας, αλλά και από το πρόσωπο, το σαγόνι και τον αυχένα. Σε πειραματόζωα αυτά τα αισθητικά σήματα μεταδίδονται σε αυτόν τον πυρήνα μετά από βλάβη ακοής ακόμη ισχυρότερα. Έτσι ένας μυς του σαγονιού ή του αυχένα μπορεί να συμμετέχει σε αυτό που ακούτε.

Δοκιμάστε το μόνοι σας

Σφίξτε τα σαγόνια σας για πέντε δευτερόλεπτα, πιέστε το πηγούνι σας πάνω στο χέρι σας ή γυρίστε το κεφάλι σας αριστερά και δεξιά. Αν ο τόνος αλλάζει καθαρά, πείτε το στον Προσωπικό σας Ιατρό ή στον ωτορινολαρυγγολόγο, ιδίως αν σφίγγετε συχνά τα δόντια ή έχετε ενοχλήσεις στον αυχένα.

Τι σημαίνει αυτό για τη θεραπεία

Επειδή οι εμβοές είναι αλληλεπίδραση αυτιού και εγκεφάλου, δεν υπάρχει διακόπτης για να τις σβήσετε. Μπορείτε όμως να μάθετε να σας ενοχλούν λιγότερο.

  • Κανένα χάπι. Δεν υπάρχει φάρμακο που να μειώνει τις εμβοές. Αν πιστεύετε ότι ένα φάρμακο είναι η αιτία, συζητήστε το με τον γιατρό σας.
  • Εξήγηση και καθησύχαση. Σύμφωνα με την ολλανδική ιατρική κατευθυντήρια οδηγία, το πρώτο βήμα: όταν καταλαβαίνετε τι συμβαίνει, ο ήχος γίνεται λιγότερο απειλητικός.
  • Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (ΓΣΘ). Έχει την ισχυρότερη τεκμηρίωση. Η ΓΣΘ δεν κάνει τον ήχο πιο σιγανό, μειώνει όμως την επίδρασή του στη ζωή και τη διάθεσή σας. Η ολλανδική οδηγία τη συστήνει όταν η ενόχληση είναι μέτρια έως σοβαρή.
  • Ακουστικό βαρηκοΐας όταν υπάρχει απώλεια ακοής. Αν ακούτε και χειρότερα, μια δοκιμή με ακουστικά βαρηκοΐας είναι λογικό βήμα. Περισσότερος ήχος απ’ έξω δίνει στον εγκέφαλό σας λιγότερους λόγους να ενισχύει μόνος του.
  • Ήχος υποβάθρου. Ένας απαλός ήχος στο βάθος μπορεί να είναι ευχάριστος στην καθημερινή ζωή, κυρίως στον ύπνο. Ως αυτόνομη θεραπεία για να θεραπευτούν οι εμβοές, η ολλανδική οδηγία δεν τον συστήνει.
  • Νέες εξελίξεις. Στη διτροπική νευροδιαμόρφωση (bimodal neuromodulation) ακούτε ήχο και ταυτόχρονα δέχεστε ήπια ερεθίσματα στο δέρμα ή τη γλώσσα, ώστε να διακοπεί η υπερβολικά συγχρονισμένη δραστηριότητα στον ραχιαίο κοχλιακό πυρήνα. Σε μια μικρή δοκιμή με 20 ανθρώπους με σωματικές εμβοές, ο ήχος έγινε λιγότερο δυνατός και λιγότερο ενοχλητικός. Η έρευνα είναι ακόμη περιορισμένη και η ολλανδική οδηγία δεν συστήνει τη νευροδιαμόρφωση ως πρώτη θεραπεία: ενδιαφέρουσα έρευνα, όχι αποδεδειγμένη λύση.

Και γνωστοί μουσικοί έρχονται αντιμέτωποι με αυτό. Διαβάστε πώς τα βγάζουν πέρα ο Chris Martin και άλλοι καλλιτέχνες με εμβοές.

Τι μπορείτε να κάνετε εσείς

  • Αποφεύγετε την απόλυτη ησυχία. Βάλτε έναν απαλό ήχο το βράδυ, αν σας βοηθά.
  • Δουλέψτε το άγχος και τον ύπνο. Η χαλάρωση, η κίνηση και ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου βοηθούν τον εγκέφαλό σας να σπρώξει τον ήχο στο παρασκήνιο.
  • Μην του δίνετε τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η απασχόληση με τη δουλειά, τα χόμπι ή τον αθλητισμό βοηθά την εξοικείωση. Το να ελέγχετε συνεχώς αν είναι ακόμη εκεί τον κρατά στο προσκήνιο.
  • Μάθετε τι ακούτε. Κάντε το τεστ εμβοών με πραγματικούς ήχους, ώστε να περιγράφετε καλύτερα αυτό που ακούτε.
  • Αποτρέψτε νέα βλάβη. Κάθε νέα βλάβη δίνει στον εγκέφαλό σας έναν επιπλέον λόγο να ενισχύει. Διαβάστε πώς προλαμβάνετε τη μόνιμη βλάβη ακοής.

Πότε να πάτε στον γιατρό;

Αν εμφανίσετε ξαφνικά βουητό και ταυτόχρονα κουφαθείτε (σχεδόν) από το ένα αυτί, επικοινωνήστε αμέσως με τον Προσωπικό σας Ιατρό ή, εκτός ωραρίου, με τα Τμήματα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών (ΤΑΕΠ)· σε έκτακτη ανάγκη καλέστε το 112. Κλείστε ραντεβού με τον Προσωπικό σας Ιατρό αν ακούτε τον ήχο μόνο από τη μία πλευρά, αν χτυπά στον ρυθμό της καρδιάς σας, αν ξεκίνησε μετά από πτώση ή χτύπημα στο κεφάλι, ή αν έχετε επίσης ζάλη, πονοκέφαλο, πόνο στο αυτί ή βλέπετε χειρότερα. Και φυσικά αν σας ενοχλεί πολύ.

Προστατέψτε ό,τι έχετε ακόμη

Ο εγκέφαλός σας φτιάχνει τον ήχο, αλλά συνήθως όλα ξεκινούν στο αυτί σας. Εκεί έχετε επιρροή: όσο λιγότερη νέα βλάβη, τόσο λιγότερο χρειάζεται να αντισταθμίσει ο εγκέφαλός σας. Διαβάστε πώς προλαμβάνετε τις εμβοές.

Πηγαίνετε σε συναυλίες και φεστιβάλ ή δουλεύετε σε θόρυβο; Με ωτοασπίδες κατά παραγγελία μειώνουμε τον ήχο σε ασφαλές επίπεδο, ενώ τη μουσική και τις συζητήσεις συνεχίζετε να τις ακούτε καθαρά. Έτσι προστατεύετε τα αυτιά σας από νέα βλάβη, χωρίς να χάνετε τίποτα.

Πηγές

Ακολουθήστε μας

Έχεις κάποια ερώτηση; Σε ακούμε.

Συχνές ερωτήσεις

Διάβασε περισσότερα

Συχνές ερωτήσεις

Συνήθως ξεκινά με βλάβη στο εσωτερικό αυτί, για παράδειγμα από θόρυβο ή από την ηλικία. Έτσι φτάνουν λιγότερα σήματα στον εγκέφαλο. Το ακουστικό σας σύστημα τότε, κατά κάποιον τρόπο, ανοίγει τον ενισχυτή, και τα ίδια τα νευρικά κύτταρα γίνονται πιο δραστήρια. Αυτή την επιπλέον δραστηριότητα την αντιλαμβάνεστε ως σφύριγμα, θόρυβο ή βουητό που δεν προέρχεται από έξω. Ρόλο μπορούν να παίξουν και το άγχος, ένα βουλωμένο αυτί ή ορισμένα φάρμακα.

Εν μέρει ναι. Ο ίδιος ο ήχος δημιουργείται στον εγκέφαλο, και γι’ αυτό το ολλανδικό Ίδρυμα Εγκεφάλου (Hersenstichting) κατατάσσει τις εμβοές στις παθήσεις του εγκεφάλου. Δεν είναι όμως εγκεφαλική νόσος όπως η άνοια: στους περισσότερους ανθρώπους είναι η αντίδραση του εγκεφάλου στη μειωμένη είσοδο σήματος από το αυτί. Το αυτί είναι λοιπόν συνήθως το σημείο εκκίνησης, ο εγκέφαλος το κάνει ήχο.

Ναι. Περίπου 10 έως 15 τοις εκατό των ανθρώπων με εμβοές έχουν φυσιολογικό έλεγχο ακοής. Μια πιθανή εξήγηση είναι η κρυφή βλάβη ακοής: κατεστραμμένες συνδέσεις ανάμεσα στα τριχωτά κύτταρα και το ακουστικό νεύρο, που ένας τυπικός έλεγχος ακοής δεν μετρά. Στα ποντίκια αυτό έχει αποδειχθεί καλά, στους ανθρώπους τα στοιχεία δεν είναι ακόμη σαφή.

Ο εγκέφαλός σας καθορίζει εν μέρει πόσο σημαντικός είναι ένας ήχος. Με άγχος και κούραση τα συστήματα συναγερμού και προσοχής είναι πιο ευαίσθητα ρυθμισμένα, οπότε οι εμβοές γίνονται πιο αισθητές και φαίνονται να ενοχλούν περισσότερο. Γι’ αυτό βοηθά συχνά να μειώσετε το άγχος και να κοιμάστε καλά, και γι’ αυτό η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι μία από τις πιο καλά μελετημένες θεραπείες.

Μερικές φορές περνούν από μόνες τους, για παράδειγμα ένα σφύριγμα μετά από συναυλία. Αν μείνουν, οι περισσότεροι άνθρωποι τις συνηθίζουν: σύμφωνα με τις ολλανδικές οδηγίες για ασθενείς, 9 στους 10 ανθρώπους με εμβοές ενοχλούνται λίγο. Χάπι που εξαφανίζει τις εμβοές δεν υπάρχει. Προστατεύετε όμως τα αυτιά σας από νέα βλάβη, ώστε να μη χειροτερέψουν.

Σχετικά άρθρα blog